#เรียนบาลีแบบเร่งรัด :
บทที่ 13
1.การประกอบกิริยาศัพท์ตามบุรุษ
-กิริยาศัพท์ที่ลงท้ายด้วย
เอ จะมีการประกอบคำแตกต่างจากที่ได้นำเสนอไปแล้ว
-มี 2 แบบ คือ แบบที่ลงท้ายด้วย
เอ และแบบลงท้ายด้วย อย เช่น โจเรติ และ โจรยติ
แบบ :โจเร =-ขโมย
|
|
เอกพจน์
|
พหูพจน์
|
|
ประถมบุรุษ
|
(โส)โจเรติ
|
(เต)โจเรนฺติ
|
|
มัธยมบุรุษ
|
(ตฺวํ) โจเรสิ
|
(ตุมฺเห)โจเรถ
|
|
อุตตมบุรุษ
|
(อหํ) โจเรมิ
|
(มยํ)
โจเรม
|
แบบ: โจรย =ขโมย
|
|
เอกพจน์
|
พหูพจน์
|
|
ประถมบุรุษ
|
(โส)โจรยติ
|
(เต)โจรยนฺติ
|
|
มัธยมบุรุษ
|
(ตฺวํ) โจรยสิ
|
(ตุมฺเห)โจรยถ
|
|
อุตตมบุรุษ
|
(อหํ) โจรยมิ
|
(มยํ)
โจรยม
|
2. กิริยาศัพท์บางตัว มีการประกอบคำแบบเดียวกัน คือ
เทเสติ = สอนอยู่
จินฺเตติ = คิดอยู่
ปูเชติ = บูชาอยู่
ปูเรติ = บรรจุอยู่
ปีเฬติ = บีบคั้นอยู่,เบียดเบียนอยู่
กเถติ = กล่าวอยู่
อุฑฺเฑติ = บินอยู่
อุเทติ = ขึ้นไปอยู่ (ดวงจันทร์ หรือ ดวงอาทิตย์)
โรเปติ = ปลูกอยู่
มนฺเตติ = ปรึกษาอยู่
อามนฺเตติ = เรียกอยู่
นิมนฺเตติ= เชื้อเชิญอยู่
โอโลเกติ = มองดูอยู่
ชาเลติ = จุดอยู่
ฉาเทติ = ปกปิดอยู่
มาเรติ = ฆ่าอยู่
เนติ = นำไปอยู่
อาเนติ = นำมาอยู่
ฐเปติ = เก็บไว้อยู่
ปาเปติ = ตกไปอยู่
ปาเลติ = ปกครองอยู่,รักษาอยู่
ปริวชฺเชติ = เว้นอยู่,หลีกเลี่ยงอยู่
โอภาเสติ = ส่องสว่างอยู่
เทติ = ให้อยู่
3. กริยาศัพท์ข้างต้น เมื่อใช้กับ ตฺวา
และ ตุํ ยังคง เอ ไว้เสมอ
-ตฺวา – เทเสตฺวา, จินฺเตตฺวา, ปูตฺวา ปูเรตฺวา เป็นต้น
-ตุํ – เทเสตุํ, จินฺเตตุํ, ปูเรตุํ, ปูเชตุํ เป็นต้น
4. กิริยาศัพท์ ที่ลงท้ายด้วย ณา
ประกอบรูป เป็นดังนี้
ศัพท์ : กิณ = ซื้อ
|
|
เอกวจนะ
พหุวจนะ
ประถมบุรุษ
(โส) กิณาติ
(เต) กิณานฺติ
มัธยมบุรุษ
(ตฺวํ) กิณาสิ
(ตุมฺเห) กิณาถ
อุตตมบุรุษ
(อหํ) กิณามิ
(ตุมฺเห) กิณาม
5. กิริยาศัพท์บางตัว มีการแจกรูปคล้ายกัน ดังนี้
วิกิณาติ = ขายอยู่
สุณาติ = ฟังอยู่
มินาติ = ตวงอยู่ (มาตรา)
คณฺหาติ = ถือเอาอยู่
อุคฺคณฺหาติ = เรียนเอาอยู่
ชานาติ = รู้อยู่
ชินาติ = ชนะอยู่
ปาปุณาติ, ปปฺโปติ = บรรลุอยู่
โอจินาติ = เก็บอยู่, เลือกอยู่
6. โปรดสังเกต การประกอบรูป ของกริยาศัพท์ เป็นกิริยอาขยาต, ตฺวา และ ตุํ ต่อไปนี้
|
กิริยาอาขยาต
|
ตฺวา
|
ตุํ
|
|
ชานาติ
|
ญตฺวา/ชานิตฺวา
|
ญาตุํ
|
|
สุณาติ
|
สุตฺวา, สุณิตฺวา
|
โสตุํ/สุณิตุํ
|
|
ปาปุณาติ/ปปฺโปติ
|
ปตฺวา/ปาปุณิตฺวา
|
ปาปุณิตุํ/ปปฺโปตุํ
|
|
คณฺหาติ
|
คเหตฺวา/คณฺหิตฺวา
|
คเหตุํ/คณฺหิตุํ
|
7. กริยาศัพท์ 2 ตัว คือ ภวติ/โหติ
(มีอยู่,เป็นอยู่) กโรติ (ทำอยู่)
มักนำมาใช้เสมอในภาษาบาลี
รูปแบบของ ตฺวา และ ตุํ เป็นดังนี้
|
รูปแบบการใช้กับ ตฺวา
|
ภวิตฺวา/หุตฺวา
|
กตฺวา
|
|
รูปแบบการใช้กับ ตุํ
|
ภาวิตุํ/โหตุํ
|
กาตุํ
|
กิริยาศัพท์ อตฺถิ (มีอยู่) และ กโรติ
(ทำอยู่) ที่มาจาก กรฺ เป็นกิริยาพิเศษ มีนำมาใช้เสมอ และมีการประกอบคำกริยาศัพท์
ดังนี้
|
|
เอกวจนะ
|
พหุวจนะ
|
|
ประถมบุรุษ
|
อตฺถิ
|
สนฺติ
|
|
มัธยมบุรุษ
|
อสิ
|
อตฺถ
|
|
อุตตมบุรุษ
|
อสฺมิ/อมฺหิ
|
อสฺม/อมฺห
|
|
|
เอกวจนะ
|
พหุวจนะ
|
|
ประถมบุรุษ
|
กโรติ
|
กโรนฺติ
|
|
มัธยมบุรุษ
|
กโรสิ
|
กโรถ
|
|
อุตตมบุรุษ
|
กโรมิ
|
กโรม
|
แบบฝึกหัดที่ 13
8. จงแปลมคธเป็นไทย
1. พุทฺโธ วิหารสฺมึ สนฺนิปตนฺตานํ
มนุสฺสานํ ธมฺมํ เทเสติ.
2. อุปาสโก พุทฺธํ ปูเชตุํ จินฺเตนฺโต ปุปฺผานิ โอจินาติ.
3. เต ปตฺเต อุทเกน ปูเรนฺตา คีตํ
คายนฺติ.
4. ตุมฺเห อรญฺเญ วสนฺเต มิเค ปีเฬตฺวา
อสปฺปุริสา โหถ.
5. มยํ อาปณํ คนฺตวา วาณิเชหิ สทฺธึ
กเถตฺวา ธญฺญํ วิกฺกิณาม.
6. ตฺวํ อุฑฺเฑนฺตํ สุกํ ทิสฺวา คณฺหิตุํ อิจฺฉสิ.
7. กุมาโร ปพฺพตมฺหา อุเทนฺตํ จนฺทํ ปสฺสิตุํ ฆรมฺหา ธาวติ.
8. อหํ กสฺสเกหิ สห เขตฺตสฺมึ รกฺเข
โรเปมิ.
9. มยํ อมจฺเจหิ สห มนฺเตนฺตา ปาสาทสฺมึ อาสเนสุ นิสีทาม.
10. ตุมฺเห ตถาคตสฺส สาวเก นิมนฺเตตฺวา
ทานํ เทถ.
11. อุปาสกา วิหารํ คนฺตวา ทีเป ชาเลตฺวา
ธมฺมํ โสตุํ นิสีทนฺติ.
12. ลุทฺทโก สีสํ ทุสฺเสน ฉาเทตฺวา
นิสีทิตฺวา สกุเณ มาเรตุํ อุสฺสหติ.
13. โส วเน อาหิณฺฑนฺเต โคเณ คามํ
อาเนตฺวา วาณิชานํ วิกฺกิณาติ.
14. ตฺวํ อาปเณหิ ภณฺฑานิ กิณิตฺวา สกเฏน
อาเนตฺวา เคเห ฐเปสิ.
15. ตุมฺเห กกเจหิ รุกฺเข ฉินฺทิตฺวา
ปพฺพตมฺหา ปาเตถ.
16. ภูปาลา ธมฺเมน มนุสฺเส ปาเลนฺตา
อกุสลํ ปริวชฺเชนฺติ.
17. อหํ สจฺจํ ญาตุํ อิจฺฉนฺโต สมเณหิ ปญฺเห ปุจฺฉามิ.
18. สปฺปุริสา ทานํ ทตฺวา สีลานิ รกฺขนฺตา
สคฺคโลกํ ปาปุณนฺติ.
19. กสฺสโก ธญฺญํ มินนฺโต อาปณํ เนตฺวา
ธญฺญํ วิกฺกิณิตุํ จินฺเตติ.
20. อหํ ปตฺเตน ปานียํ ปิวนฺโต ทฺวารสฺมึ
ฐตฺวา มคฺคํ โอโลเกมิ.
21. โส อาปณมฺหา ขีรํ กิณิตุํ ปุตฺตํ ปหิณาติ.
22. มยํ ธมฺมํ อุคฺคณฺหิตุํ อุสฺสหนฺตา ปณฺฑิเตน สห
มนฺเตม.
23. ตุมฺเห โจเรหิ สทฺธึ เคเห ภินฺทิตฺวา
มนุสฺเส ปีเฬนฺตา อสปฺปุริสา โหถ.
24. อหํ สุวณฺณํ ปริเยสมาเน ทีปมฺหา
อาคจฺฉนฺเต วาณิเช ชานามิ.
25. อหํ อาจริโย โหมิ, ตฺวํ เวชฺโช โหสิ.
26. ตฺวํ อสปฺปุริโส หุตฺวา พุทฺธสฺส
ธมฺมํ สุตฺวา สปฺปุริสํ ภวิตุํ อุสฺสหสิ.
27. อหํ ปณฺฑิเตหิ สทฺธึ มนฺเตนฺโต ธมฺเมน
ทีปํ ปาเลนฺโต ภูปาโล อสฺมิ.
28. โจรา
วราเห มาเรนฺตา กสฺสเก ปีเฬนฺตา ปาปกมฺมานิ กโรนฺติ.
29. มนุสฺสา สีลานิ รกฺขนฺตา ปุญฺญกมฺมานิ
กโรนฺตา สคฺคํ ปปฺโปตุํ อากงฺขนฺติ.
30. นรา อกุสลํ ปหาย ปาปํ ปริวชฺเชตฺวา
วิหรนฺตา สปฺปุริสา ภวนฺติ.
9. จงแปลไทยเป็นมคธ
1. อันว่าท่าน เก็บแล้ว ซึ่งผลไม้ทั้งหลาย
ส่งไปอยู่ สู่ตลาด.
2. อันว่าข้าพเจ้า ฟังแล้ว ซึ่งธรรม
ของพระพุทธเจ้า ย่อมยินดี.
3. อันว่าข้าพเจ้า คิดอยู่ เพื่ออันเก็บ ซึ่งข้าวโพด ไปอยู่ สู่นา
กับด้วยชาวนา.
4. อันว่าท่านทั้งหลาย ขับร้องอยู่
ซึ่งเพลงทั้งหลาย มองดูอยู่ ซึ่งนกทั้งหลาย ผู้บินอยู่.
5. อันว่าข้าพเจ้า แนะนำอยู่
ซึ่งคนไม่ดีทั้งหลาย ผู้เบียดเบียนอยู่ ซึ่งชาวนาทั้งหลาย ในหมู่บ้าน.
6. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย ขุดอยู่
ซึ่งหลุมทั้งหลาย เพื่ออันปลูก ซึ่งต้นไม้ทั้งหลาย ในอุทยาน.
7. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย รู้อยู่
ซึ่งบุรุษ ผู้จุดอยู่ ซึ่งประทีปทั้งหลาย
ในวิหาร.
8. อันว่าท่านทั้งหลาย ข้ามอยู่ ซึ่งทะเล
กับด้วยนายเรือทั้งหลาย เพื่ออันถึง ซึ่งเกาะ.
9. อันว่ากษัตริย์ ปกครองอยู่ ซึ่งเกาะ
ชนะอยู่.
10. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย เริ่มอยู่
เพื่ออันเรียน ซึ่งธรรม จากสมณะทั้งหลาย ผู้อยู่อยู่ ในหมู่บ้าน.
11. อันว่าบัณฑิต ไปอยู่ จากเมือง
เพื่ออันแสวงหาอยู่ ซึ่งความจริง.
12. อันว่าทารก หลีกเลี่ยงอยู่ ซึ่งสุนัข
ผู้นอนอยู่ วิ่งไปอยู่ สู่บ้าน.
13. อันว่าบัณฑิตทั้งหลาย ปรารถนาอยู่
เพื่ออันเกิด ในสวรรค์ กลัวอยู่ ซึ่งการทำบาป.
14. อันว่าคนไม่ดีทั้งหลาย เคลื่อนแล้ว
จากมนุษย์โลก เกิดอยู่ ในนรก.
15. อันว่ากษัตริย์ นิมนต์แล้ว ซึ่งดาบส
จากภูเขา ให้อยู่ ซึ่งจีวร.
16. อันว่าอุบาสกทั้งหลาย เป็นสมณะ
เพื่ออันเข้าใจ ความจริง.
17. อันว่าอุบาสกทั้งหลาย ประชุมอยู่
ในวิหาร เพื่ออันฟัง ซึ่งธรรม ของพระพุทธเจ้า จากสมณะ.
18. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย เห็นอยู่
ด้วยตาทั้งหลาย, ฟังอยู่ ด้วยหูทั้งหลาย, ถูกต้องอยู่ ด้วยกายทั้งหลาย.
19. อันว่าข้าพเจ้า เป็นกษัตริย์ ปกครองอยู่
ซึ่งเกาะ.
20. อันว่าท่านทั้งหลาย เป็นคนไม่ดี
ผู้ปรึกษาอยู่ กับด้วยโจรทั้งหลาย.
21. อันว่าคนดีทั้งหลาย ปรารถนา
เพื่ออันคุ้มครอง ซึ่งโลก เริ่มอยู่ เพื่ออันปลูก ซึ่งต้นไม้ทั้งหลาย.
22. อันว่าโจร ฟังอยู่ ซึ่งธรรม
ปรารถนาอยู่ เพื่ออันเว้น ซึ่งบาป.
23. อันว่าพ่อค้าทั้งหลาย เก็บอยู่
ซึ่งสื้อผ้าทั้งหลาย ในตลาด เพื่ออันขาย แก่ชาวนาทั้งหลาย ผู้มาอยู่
จากหมู่บ้านทั้งหลาย.
24. อันว่าคนป่วย เป็นทูต ของเทวดาทั้งหลาย ในมนุษย์โลก.
25. อันว่าคนดีทั้งหลาย สอนอยู่
ซึ่งคนไม่ดีทั้งหลาย ในโลก.
26. อันว่าหมอ เก็บแล้ว
ซึ่งดอกบัวทั้งหลาย จากน้ำ ไปอยู่ สู่วิหาร เพื่ออันฟัง ซึ่งธรรม.
27. อันว่าโจร เห็นแล้ว ซึ่งพระพุทธเจ้า
ยินดีแล้ว ทิ้งอยู่ ซึ่งลูกศรทั้งหลาย.
28. อันว่าข้าพเจ้า รักษาอยู่
ซึ่งศีลทั้งหลาย เพื่ออันงดเว้น ซึ่งบาป.
29. อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย หุงอยู่ ซึ่งข้าว
เพื่ออันให้ แก่สมณะทั้งหลาย ผู้มาอยู่ จากวิหาร.
30. อันว่าท่านทั้งหลาย ไปสู่เกาะทั้งหลาย
เพื่ออันแสวงหา ซึ่งทอง กับด้วยพ่อค้าทั้งหลาย.
-------------------------------------------------------
เฉลย # เรียนบาลีแบบเร่งรัด
แบบฝึกหัดที่ 13 ดูใน
คู่มืออุภัยพากยปริวัตน์ หัดแปลภาษาบาลี
https://www.facebook.com/palitranslation/
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น