#เรียนบาลีแบบเร่งรัด: บทที่ 32 สรรพนาม
1. การแจกรูปของ สรรพนาม
สัพพนาม แบ่งเป็น 2 คือ 1)ปุริสสัพพนาม
และ 2)วิเสสนะสัพพนามปุริสสัพพนาม เป็นศัพท์สำหรับใช้แทนชื่อคนและสิ่งของที่ออกชื่อแล้วข้างต้น
เพื่อจะไม่ให้เป็นการซ้ำซาก นับตามบุรุษ ก็เป็น
3 ศัพท์ คือ 1) ต ศัพท์ 2) ตุมฺห ศัพท์ และ 3 อมฺห ศัพท์
ต ศัพท์นั้น เป็น ปฐมบุรา
สำหรับออกชื่อคนและสิ่งของ ที่ผู้พูดพูดถึง เช่น เขา เป็น ทั้งสามลิงค์ ที่ว่านี้
ประสงค์เอา ต ศัพท์
ที่ใช้แต่ลำพังอย่างเดียว เป็น ปฐมบุรุษ
ต ศัพท์ ที่ประกอบด้วยนามนาม
ที่เป็นปฐมบุรุษ ตมห ศัพท์ และ อมฺห ศัพท์ เป็นวิเสสนสัพพนาม
ตุมฺห ศัพท์ เป็น มัธยมบุรา
สำหรับออกชื่อคนที่ผู้พูดพูดกับคนใด สำหรับออกชื่อคนนั้น เช่น ที่คำไทยใช้เจ้า,
ท่าน,สู,เอง,มึง ตามคำต่ำสูง
อมฺห ศัพท์ เป้น อุตตมบุรุษ
สำหรับใช้ออกชื่อผู้พูด เช่น ในคำไทยใช้ ข้าพเจ้า,ฉัน, ช้า, กู, ตามคำสูและต่ำ
ตุมฺห และ อัมห ศัพท์ทั้ง 2 นี้
แจกเป็นแบบเดียวกันทั้ง ปุงลิงค์ และ อิตถีลิงค์
2. อิตถีลิงค์ , เอกวจนะ
การแจก ย ศัพท์ ต ศัพท์ และ คำถาม
|
วิภัตติ
|
ย = ใด
|
ต = นั้น
|
คำถาม
|
|
ปฐมาวิภัตติ
|
โย = ปุคคโล
|
โส =ปุคฺคโล
|
โก= ใคร
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
ยํ
|
ตํ
|
กํ
|
|
ตติยาวิภัตติ
|
เยน
|
เตน
|
เกน
|
|
จตุตถีวิภัตติ
|
ยสฺส
|
ตสฺส
|
กสฺส,กิสฺส
|
|
ปญฺจมีวิภัตติ
|
ยมฺหา,ยสฺมา
|
ตมฺหา, ตสฺมา
|
กสฺมา,กิสมา
|
|
ฉัฏฐีวิภัติ
|
ยสฺส
|
ตสฺส
|
กสฺส,กิสฺส
|
|
สัตตมีวิภัตติ
|
ยสฺมึ
|
ตสฺมึ,ตมฺหิ,
|
กมฺหิ,กสฺมึ, กิสฺมึ
|
3. อิตถีลิงค์, เอกวจนะ
|
วิภัตติ
|
ย
|
ต
|
กึ
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
ยํ
|
ตํ
|
กึ
|
ที่เหลือแจกเหมือน ปุงลิงค์
4. อิตถีลิงค์, เอกวจนะ
|
วิภัตติ
|
ย ศัพท์
|
ต ศัพท์
|
กิ
|
|
ปฐมาวิภัตติ
|
ยา
|
สา
|
กา
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
ยํ
|
ตํ,นํ
|
กํ
|
|
ตติยาวิภัตติ
|
ยาย
|
ตาย
|
กาย
|
|
จตุตถีวิภัตติ
|
ยสฺสา,ยาย
|
ตสฺสา, อสฺสา,ติสฺสา,ติสฺสาย
|
กสฺสา, กาย
|
|
ปัญจมีวิภัตติ
|
ยสฺมา,ยมฺหา
|
ตสฺมา,ตมฺหา
|
|
|
ฉัฏฐีวิภัตติ
|
ยสฺส,ยาย
|
ตสฺสา, อสฺสา,ติสฺสา,ติสฺสาย
|
กสฺสา,ตาย
|
|
สัตตมีวิภัตติ
|
ยสฺมึ,ยายํ
|
ตายํ,ตสฺสํ,อสฺสํ,ติสฺสํ
|
กสฺมึ,กายํ
|
5. ปุงลิงค์ ,พหุวจนะ
|
วิภัตติ
|
ย ศัพท์
|
ต ศัพท์
|
คำถาม
|
|
ปฐมาวิภัติ
|
เย
|
เต
|
เก
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
เย
|
เต
|
เก
|
|
ตติยาวิภัตติ
|
เยหิ
|
เตหิ
|
เกหิ
|
|
จตุตถีวิภัตติ
|
เยสํ,เยสานํ
|
เตสํ,เตสานํ
|
เกสํ,เกสานํ
|
|
ปัญจมีวิภัตติ
|
เยหิ
|
เตหิ
|
เกหิ,
|
|
ฉัฏฐีวิภัตติ
|
เยสํ, เยสานํ
|
เตสํ,เตสานํ
|
เกสํ,เกสานํ
|
|
สัตตมีวิภัตติ
|
เยสุ
|
เตสุ
|
เกสุ
|
6. นปุงสกลิงค์,พหุวจนะ
|
วิภัตติ
|
ย ศัพท์
|
ต ศัพท์
|
คำถาม
|
|
ปฐมาวิภัติ
|
ยานิ
|
ตานิ
|
กานิ
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
ยานิ
|
ตานิ
|
กานิ
|
7. อิตถีลิงค์, พหุวจนะ
|
วิภัตติ
|
ย ศัพท์
|
ต ศัพท์
|
คำถาม
|
|
ปฐมาวิภัตติ
|
ยา,ยาโย
|
ตา,ตาโย
|
กา,กาโย
|
|
ทุติยาวิภัตติ
|
ยาหิ
|
ตาหิ
|
กาหิ
|
|
จตุตฺถีวิภัตติ
|
ยาสํ
|
ตาสํ
|
กาสํ,กาสานํ
|
|
ปัญจมีวิภัตติ
|
ยาหิ
|
ตาหิ
|
กาหิ
|
|
ฉัฏฐีวิภัตติ
|
ยาสํ
|
ตาสํ
|
กาสํ, กาสานํ
|
|
สัตตมีวิภัตติ
|
ยาสุ
|
ตาสุ
|
กาสุ
|
8. ศัพท์ จิ
ปุงลิงค์
โกจิ ปุริโส =อันว่าบุรุษ คนใดคนหนึ่ง,อันว่าบุรุษ บางคน
เกนจิ ปุริเสน = อันบุรุษ บางคน
นปุงสกลิงค์
กิญฺจิ ผลํ = อันว่าผลไม้ ผลใดผลหนึ่ง, อันว่าผลไม้บางผล
เกนจิ ผเลน = อันผลไม้ บางผล
อิตถีลิงค์
กาจิ อิตถี = อันว่าหญิง คนใดคนหนึ่ง, อันว่าผู้หญิงบางคน
กายจิ อิตฺถิยา = อันหญิง คนใดคนหนึ่ง, อันหญิง
บางคน
9. กิริยาวิเสสนะ ที่เป็นสัพพนาม
|
ย ศัพท์
|
ต ศัพท์
|
คำถาม
|
|
ยตฺถ
|
ตตฺถ
|
กตฺถ
|
|
ยตฺร
|
ตตฺร
|
กุตฺร
|
|
ยโต
|
ตโต
|
กุโต
|
|
ยถา
|
ตถา
|
กถํ
|
|
ยสฺมา
|
ตสฺมา
|
กสฺมา
|
|
ยทา
|
ตทา
|
กทา
|
|
เยน
|
เตน
|
|
|
ยาว
|
ตาว
|
|
10. ตัวอย่างในการสร้างประโยต
1. โย อตฺถญฺญุ โหติ โส กุมาเร อนุสาสิตุํ อาคจฺฉตุ. อันว่าบุคคลใด เป็นผู้รู้ประโยชน์
อันว่าบุคคลนั้น จงมา เพื่ออันสอน ซึ่งกุมารทั้งหลาย.
2. อหํ ยํ อากงฺขมาโน อโหสึ โส อาคโต
โหติ. อันว่าข้าพเจ้า หวังอยู่ ซึ่งบุคคลใด
อันว่าบุคคลนั้น เป็นผู้มาแล้ว เป็นอยู่.
3. โส เยน มคฺเคน อาคโต อหํ เตน คนฺตุํ อิจฺฉามิ. อันว่าบุคคลนั้น มาแล้ว โดยหนทาง
ใด อันว่าข้าพเจ้า ปรารถนาอยู่ เพื่ออันไป สู่หนทางนั้น.
4. ยสฺส สา ภริยา โหติ โส ภตฺตา
ปุญฺญวนฺโต โหติ. อันว่าหญิงนั้น เป็นภรรยา
ของบุคคลใด อันว่าสามี นั้น เป็นผู้มีบุญ เป็นอยู่.
5. ยสฺมึ หตฺเถ ททฺทุ อตฺถิ เตน หตฺเถน
ปตฺโต น คณฺหิตพฺโพ โหติ. อันว่าโรคคัน มีอยู่ ที่มือ
ข้างใด อันว่าชาม อันมือ ข้างนั้น ไม่พึงหยิบจับ เป็นอยู่.
6. ยานิ กมฺมานิ สุขํ อาวหนฺติ ตานิ ปุญฺญานิ
โหนฺติ. อันว่ากรรมทั้งหลาย เหล่าใด นำมา
ซึ่งความสุข อันว่ากรรมทั้งหลาย เหล่านั้น เป็นบุญ เป็นอยู่.
7. ยา ภริยา สีลวตี โหติ สา ภตฺตุโน
ปิยายติ. อันว่าภรรยา ผู้ใด เป็นผู้มีศีล เป็นอยู่ อันว่าภรรยา ผู้นั้น ย่อมเป็นที่รัก
แก่สามี.
8. ยาย ราชินิยา สา วาปี การาปิตา อหํ ตํ น
อนุสฺสรามิ. อันว่าบึง นั้น อันราชินี องค์ใด ให้กระทำแล้ว
อันว่าข้าพเจ้า ไม่ระรึกถึงอยู่ ซึ่งราชินี องค์นั้น.
9. โส ยสฺสํ สภายํ กถํ ปวตฺเตสิ พหู
มนุสฺสา ตตฺถ สนฺนิปติตา อภวึสุ. อันว่าบุคคลนั้น ให้กล่าวแล้ว
ซึ่งถ้อยคำ ในที่ประชุม แห่งใด อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย เป็นอันมาก เป็นผู้ประชุม
ในที่ประชุม แห่งนั้น ได้เป็นแล้ว.
10. สุวณฺณํ ยาสํ อิตฺถีนํ มญฺชุสาสุ อตฺถิ
ตาโย ทฺวารานิ ภเกตฺวา เคเหหิ นิกฺขมนฺติ. อันว่าทอง มีอยู่ ในตู้ทั้งหลาย ของหญิงทั้งหลาย เหล่าใด อันว่าหญิงทั้งหลายเหล่านั้น
ปิดแล้ว ซึ่งประตูทั้งหลาย ออกไปอยู่.
11. ยาสุ อิตฺถีสุ โกโธ นตฺถิ ตาโย วินีตา
ภริยาโย จ มาตโร จ ภวนฺติ. อันว่าความโกรธ ไม่มีอยู่ ในหญิงทั้งหลาย เหล่าใด อันว่าหญิงทั้งหลาย
เหล่านั้น เป็นภรรยาผู้ถูกแนะนำแล้ว ด้วย เป็นมารดาด้วย เป็นอยู่.
12. ยตฺถ ภูปตโย ธมฺมิกา โหนฺติ ตตฺถ
มนุสฺสา สุขํ วินฺทนฺติ. อันว่ากษัตริย์ทั้งหลาย
เป็นผู้ทรงธรรม มีอยู่ ในที่ห่งใด อันว่ามนุษย์ทั้งหลาย ประสบอยู่ ซึ่งสุข ในที่แห่งนั้น.
13. ยโต ภานุมา รวิ โลกํ โอภาเวติ ตโต
จกฺขุมนฺตา รูปานิ ปสฺสนฺติ. อันว่าดวงอาทิตย์ อันส่องสว่าง ส่องอยู่ ซึ่งโลก จากที่ แห่งใด
อันว่าผู้มีดวงตาทั้งหลาย เห็นอยู่ ซึ่งรูปทั้งหลาย จากที่ แห่งนั้น.
14. ยถา
ภควา ธมฺมํ เทเสติ, ตถา ธมฺโม ตุมฺเหหิ ปฏิปชฺชิตพฺโพ. อันว่าพระผู้มีพระภาคเจ้า แสดงอยู่ ซึ่งธรรม โดยประการใด อันว่าธรรม อันท่านทั้งหลาย
พึงปฏิบัติ โดยประการนั้น.
15. ยสฺมา ปิตโร รุกฺเข โรเปสุํ ตสฺมา มยํ ผลานิ ภุญฺชาม.
อันว่าบิดาทั้งหลาย ปลูกแล้ว ซึ่งต้นไม้ทั้งหลาย เพราะเหตุใด อันว่า
ข้าพเจ้าทั้งหลาย บริโภคอยู่ ซึ่งผลไม้ทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น.
16. ยทา อมฺเหหิ อิจฺฉตํ ปฏฺฐิตํ สมิชฺฌติ
ตทา มยํ โมทาม. อันว่า(ผล) อันข้าพเจ้าทั้งหลาย ต้องการแล้ว ปราถนาแล้ว สำเร็จอยู่ ในกาลใด
อันว่า ข้าพเจ้าทั้งหลาย บันเทิงใจอยู่
ในกาลนั้น.
17. โก ตฺวํ อสิ ? อันว่าท่าน เป็นใคร เป็นอยู่? เก ตุมฺเห โหถ? อันว่าท่านทั้งหลาย เป็นใคร เป็นอยู่?
18. เกน เธนุ อฏวิยา อานีตา ? อันว่าแม่โคนม ในป่า อันใครนำไปแล้ว ?
19. กสฺส ภูปตินา ปาสาโท
การาปิโต ? อันว่าปราสาท ข อันกษัตริย์
ให้สร้างแล้ว แก่ใคร?
20. กสฺมา อมฺเหหิ สจฺจํ
ภาสิตพฺพํ ? อันว่าคำจริง อันเราทั้งหลาย
พึงกล่าว เพราะเหตุใด?
21. กุโต มยํ อสปฺปุริเสหิ
ปาลิเต ทีเป ธมฺมิกํ วิเนตารํ ลภิสฺสาม? อันว่าข้าพเจ้าทั้งหลาย จักได้ ซึ่งผู้แนะนำ ผู้ทรงธรรม ในเกาะ อันคนไม่ดีทั้งหลาย
ปกครองแล้ว แต่ที่ไหน ?
22. ตุมฺเห เกหิ กตํ กมฺมํ ทิสฺวา กุชฺฌถ ? อันว่าท่านทั้งหลาย เห็นแล้ว ซึ่งกรรม
อันใครทั้งหลาย กระทำแล้ว โกรธอยู่?
23. เกสํ นตฺตาโร ตุยฺหํ
โอวาเท ฐสฺสนฺติ? อันว่าหลานทั้งหลาย ของคนทั้งหลาย
เหล่าใด จักตั้งอยู่ ในโอวาท ของท่าน ?
24. เกหิ โรปิตาสุ ลตาสุ ปุปฺผานิ จ ผลานิ
จ ภวนฺติ ? อันว่าดอกไม้ทั้งหลายด้วย อันว่าผลไม้ทั้งหลายด้วย บนเถาวัลย์ทั้งหลาย อันใครทั้งหลาย
ปลูกแล้ว ?
25. กาย อิตฺถิยา ปาเทสุ
ททฺทุ อตฺถิ ? อันว่าโรคผิวหนัง มีอยู่
ที่เท้าทั้งหลาย ของหญิง คนไหน?
แบบฝึกหัดที่ 32
11. จงแปลมคธเป็นไทย
1. ยสฺสา โส ปุตฺโต โหติ สา มาตา ปุญฺญวตี
โหติ.
2. โย ตํ ทีปํ ปาเลติ โส ธมฺมิโก ภูปติ
โหติ.
3. เกน อชฺช นวํ ชีวิตมคฺคํ น
ปริเยสิตพฺพํ?
4. สเจ อสปฺปุริสา โลกํ
ทูเสยฺยาถ กถํ ตุมฺเห ปุตฺตธีตราหิ สทฺธึ วสถ?
5. ยทา ภิกฺขู สนฺนิปติตฺวา สาลายํ กิลญฺชาสุ
นิสีทึสุ ตทา พุทฺโธ ปาวิสิ.
6. ยสฺมึ ปเทเส พุทฺโธ วิหรติ อหํ ตตฺถ คนฺตุํ อิจฺฉามิ.
7. ยายํ คุหายํ สีหา วสนฺติ ตํ ปสโว น
อุปสงฺกมนฺติ.
8. โย ธนวา โหติ, เตน สีลวตา ภวิตพฺพํ.
9. สเจ ตุมฺเห มํ ปญฺหํ ปุจฺฉิสฺสถ, อหํ
วิสชฺเชตุํ อุสฺสหิสฺสามิ.
10. ยตฺถ สีลวนฺตา ภิกฺขโว วสนฺติ, ตตฺถ
มนุสฺสา สปฺปุริสา โหนฺติ.
11.กทา ตฺวํ มาตรํ ปสฺสิตุํ ภริยาย สทฺธึ คจฺฉสิ?
12. ยาหิ รุกฺขา ฉินฺนา ตาโย ปุจฺฉิตุํ กสฺสโก อาคโต โหติ.
13. กถํ ตุมฺเห อุทธึ ตริตุํ อากงฺขถ?
14. กุโต ตา อิตฺถิโย มณโย
อาหรึสุ?
15. ยาสุ มญฺชูสาสุ อหํ
สุวณฺณํ นิกฺขิปึ ตา โจรา โจเรสุํ.
16. โย อชฺช นครํ คจฺฉติ โส ตรูสุ เกตโว
ปสฺสิสฺสติ.
17. ยสฺส มยา ยาคุ ปูชิตา โส ภิกฺขุ ตว
ปุตฺโต โหติ.
17.กุโต อหํ ธมฺมสฺส วิญฺญาตารํ ปญฺญาวนฺตํ
ภิกฺขุํ ลภิสฺสามิ.
19. ยสฺมา โส ภิกฺขูสุ ปพฺพชิ, ตสฺมา สาปิ
ปพฺพชิตุํ อิจฺฉติ.
20. ยํ อหํ ชานามิ ตุมฺเหปิ ตํ ชานาถ.
21. ยาสํ อิตฺถีนํ โส ธนํ อิจฺฉติ, ตาหิ
ตํ ลภิตุํ โส น สกฺโกติ.
22. ยสฺมา อมฺหากํ ภูปติ อรโย ปราเชสิ
ตสฺมา มยํ ตรูสุ เกตโว พนฺธิมฺห.
23.กทา อมฺหากํ ปตฺถนา สมิชฺฌนฺติ?
24. สพฺเพ เต สปฺปุริสา
เตสํ ปญฺเห วิสชฺเชตุํ วายมนฺตา สาลาย นิสินฺนา โหนฺติ.
25. สเจ ตฺวํ ทฺวารํ ถเกสิ อหํ ปวิสิตุํ น สกฺโกมิ.
26. อมฺเหหิ กตานิ กมฺมานิ ฉายาโย วิย
อมฺเห อนุพนฺธนฺติ.
27. สุสโว มาตรํ รกฺขนฺติ.
28. อหํ สามินา สทฺธึ เคเห วิหรนฺตี
โมทามิ.
29. ตุมฺหากํ ปุตฺตา จ ธีตโร จ อุทธึ
ตริตฺวา ภณฺฑานิ วิกฺกิณนฺตา มูลํ ปริเยสิตุํ อิจฺฉนฺติ.
30. ตฺวํ สุรํ ปิวสิ, ตสฺมา สา ตว กุชฺฌติ.
12. จงแปลไทยเป็นมคธ
1. อันว่าบุคคล ผู้มีคุณธรรม พึงชนะ
ซึ่งศัตรู.
2. อันว่าเด็กหญิง ผู้กล่าวแล้ว
ในที่ประชุม เป็นพวกพ้อง ของข้าพเจ้า ไม่เป็นอยู่.
3. หากว่า อันว่ามารดา พึงมา สู่เรือน
อันว่าธิดา พึงให้ ซึ่งแก้วมณีทั้งหลาย.
4. อันว่าสุนัข อันอันข้าพเจ้า ให้แล้ว
ซึ่งอาหาร เป็นสุนัข ของพี่น้องชาย เป็นอยู่.
5. เพระเหตุใด วันนี้ อันว่าท่าน ไม่ไปแล้ว
สู่เรือน เพื่ออันไหว้ ซึ่งสมณะทั้งหลาย?
6. อันว่าท่าน ได้แล้ว
ซึ่งเชือก อันท่านให้แล้ว แก่ภิกษุทั้งหลาย จากที่ไหน?
7. อันว่าท่าน ให้แล้ว
ซึ่งทอง อันอันข้าพเจ้า ให้แล้ว แก่ใคร?
8. อันว่าท่าน จงบริโภค
ซึ่งโภชนะ อันท่าน ชอบแล้ว.
9. อันว่าท่าน อาบอยู่ ในแม่น้ำ ในกาลใด อันว่าข้าพเจ้า
นั่งอยู่ บนหิน ในกาลนั้น.
10. อันว่าบุคคลทั้งหลาย ผู้ฉลาด อยู่อยู่
ในที่ใด อันว่าข้าพเจ้า ปรารถนาอยู่ เพื่ออันอยู่ ในที่นั้น.
